Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Sirâcü’l-Kulûb Adlı Eserde Çık- Fiilinin Çok Anlamlılığı

Özet

Oğuzcanın ilk yazı dili olma özelliğinden dolayı Türk dili tarihi içerisinde büyük önem taşıyan Eski Oğuz Türkçesinin mühim eserlerinden biri de “gönüllerin ışığı” manasına gelen Sirâcü’l-Kulûb’dur. Yazarı belli olmayan ve Arapçadan tercüme edilmiş olan eser, Hazreti Muhammed’in Medine’ye hicreti ile başlayan süreçte Musevî ve Hristiyanların, İslâm dinini kabul edenlerin sayısının artmasından endişe ederek Hazret-i Muhammed’in peygamberliğini hükümsüz kılabilmek için İncil ve Tevrat’taki zor meseleleri ona sormaya karar vermeleri ile ortaya çıkan soruları ve dünyanın yaratılışı ile kıyamet gününe kadarki sürede olması muhtemel olayların peygamber tarafından cevaplandırılmasını konu edinmektedir. Geç dönemde istinsah edildiği için hem Eski Oğuz Türkçesi hem de Osmanlı Türkçesinin birçok özelliğini barındırması ve kullanılan söz dağarcığı ile de Türkçenin tarihî sözlüğüne katkıda bulunabilecek olması bakımından önem teşkil eden eserin incelemeye tabi tutulan nüshası, Oğuz Türkçesi ile yazılan Konya Koyunoğlu Müzesi 12862 envanter numarada kayıtlı olan nüshadır. Anlambilimin önem arz eden konularından olan ve “değişik etkenlerle bir göstergenin yansıttığı temel anlamın yanı sıra yeni kavramları da anlatır durumda olması” vb. şeklinde tanımlanan çok anlamlılık terimi, bir dilin ne kadar eski ve gelişmiş olduğunu ortaya koymakla birlikte o dilin söz varlığı açısından da ne denli zengin olduğunu gösterir. Bir fiilin çok anlamlılık hususunda ele alınabilmesi için uzun bir müddet kullanılması gerekir. Kullanım sıklığına bağlı olarak da edebî yönden ne kadar işlenmiş olduğu ortaya çıkar. Sirâcü’l-Kulûb adlı eserde çık- fiilinin çok anlamlılığı üzerine bir inceleme amaçlanan bu çalışmada çık- fiilinin önce etimoloji sözlüklerinde, Tarama Sözlüğü’nde yer alan tanımları ve Güncel Türkçe Sözlük’teki kullanım alanları verilmiş, ardından Sirâcü’l-Kulûb’deki farklı kullanım alanları tespit edilmiştir.