Türkçe Eğitimi Alanında Eleştirel Düşünme: 2005-2025 Yılları Arası Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18232015Anahtar Kelimeler:
Araştırma Eğilimleri, Eleştirel Düşünme, Türkçe Eğitimi, Bibliyometrik Analiz, Tez İncelemeÖzet
Bu araştırma, 2005-2025 yılları arasında Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanında Türkçe eğitimi alanında “Eleştirel düşünme” üzerine yazılan 37 lisansüstü tezi incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemine uygun olarak doküman incelemesi tekniğiyle yürütülmüştür. Araştırmanın veri setine “eleştirel düşünme” anahtar kelimesiyle yapılan tarama sonucunda ulaşılan toplam 736 tez arasından, Türkçe eğitimi alanına ait olduğu belirlenen 37 lisansüstü tez dâhil edilmiştir. Veri analizi, tezlerin yıl ve tür dağılımları, metodolojik eğilimleri, örneklem tercihleri ve beceriler arası ilişkilendirilme durumları gibi değişkenler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre eleştirel düşünme tezlerinin %59,5'i 2020-2025 yılları arasındaki son beş yıllık dönemde üretilerek konunun akademik ilginin hızla yükselen güncel bir araştırma odağı olduğunu göstermiştir. Tezlerin %35,1'i doktora düzeyinde olup bu durum konunun uzmanlık gerektiren derinlemesine çalışmalara konu edildiğini kanıtlamaktadır. Metodolojik olarak nitel yaklaşımlar (%40,5) baskın olmakla birlikte karma (%35,1) ve nicel (%24,3) yöntemlerin toplamdaki payı, eleştirel düşünme gibi karmaşık bir becerinin incelenmesinde dengeli bir metodolojik yaklaşımın benimsendiğini göstermiştir. Araştırmaların temel odağı, %59,5 ile ortaokul öğrencileri olmuştur. Temel dil becerileri içinde ise en çok okuma becerisi (%21,6) çalışılmıştır. Buna karşın konuşma (%2,7) ve dinleme (%5,4) becerileri eleştirel düşünme çalışmaları açısından en çok ihmal edilen alanlar olarak saptanmıştır. Sonuç olarak eleştirel düşünme konusunun Türkçe eğitimi alanında büyük bir potansiyel taşıdığı ve özellikle sözlü becerilerde daha fazla akademik çalışmaya ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir.
Referanslar
Chomsky, N. (2018). Dil ve zihin. (Çev. A.Kocaman). Bilgesu Yayıncılık.
Creswell, J. W. (2020). Eğitim araştırmaları. (Çev. H. Ekşi), Edam Yayınları.
Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
Elder, L. & Paul, R. (2004). The thinker's guide to how to study & learn. Foundation for Critical Thinking.
Ennis, R. H. (2015). Critical thinking: A streamlined conception. M. Davies & R. Barnett (Eds.), The Palgrave handbook of critical thinking in higher education içinde (ss. 31-47). Palgrave Macmillan US.
Facione, P. A. (2011). Critical thinking: What it is and why it counts. Insight Assessment, 1(1), 1-23.
Guitton, J. (2011). Düşünme sanatı. (Çev. C. Perin). Elips Kitap.
Güneş, F. (2012). Öğrencilerin düşünme becerilerini geliştirme. Türklük Bilimi Araştırmaları, (32), 127-146.
Halpern, D. F. (2013). Critical thinking across the curriculum. Routledge.
Hitchcock, D. (2022). Critical thinking. E. N. Zalta & U. Nodelman (Eds.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Winter 2022 Edition). İçinde. https://plato.stanford.edu/cgi-bin/encyclopedia/archinfo.cgi?entry=critical-thinking
Jonassen, D. H. (2000). Computers as mindtools for schools: Engaging critical thinking. Merrill ve Prentice Hall.
Kivunja, C. (2015). Teaching, learning and assessment: Steps towards creative practice. Oxford University Press.
Kurnaz, A. (2013). Eleştirel düşünme öğretimi etkinlikleri planlama uygulama ve değerlendirme. Eğitim Kitabevi.
Lipman, M. (2003). Thinking in education. Cambridge University Press.
MEB. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8.sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
MEB. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli ortak metni. Millî Eğitim Bakanlığı.
Mulnix, J. W. (2012). Thinking critically about critical thinking. Educational Philosophy and Theory, 44(5), 464-479.
Nosich, G. M. (2018). Disiplinlerarası eleştirel düşünme rehberi. (Çev. B. Aybek). Anı Yayıncılık.
Öztürk, O. (2022). Bibliyometrik araştırmaların tasarımına ilişkin bir çerçeve. O. Öztürk & G. Gürler (Yay. haz.), Bir literatür incelemesi aracı olarak bibliyometrik analiz içinde (ss. 33-48). Nobel Akademi Yayıncılık.
Robson, C. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri: Gerçek dünya araştırması. (Çev. Ş. Çınkır & N. Demirkasımoğlu). Anı Yayıncılık.
Rudd, R. D. (2007). Defining critical thinking. Techniques, 82(7), 46–49.
Ruggiero, V. R. (2020). Eleştirel düşünme için bir rehber. (Çev. Ç. Dedeoğlu). Alfa Yayınları.
Şenşekerci, E. & Bilgi, A. (2008). Eleştirel düşünme ve öğretimi. Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (14), 15-43.
Thayer-Bacon, B. J. (2000). Transforming critical thinking: Thinking constructively. Teachers College Press.
Vaughn, L. (2005). The power of critical thinking: Effective reasoning about ordinary and extraordinary claims. Oxford University Press.
Wallace, D. (1989). Bibliometrics and citation analysis. J. N. Olsgaard (haz.), Principles and applications of information science: For library professionals içinde (ss. 10-26). American Library Association.
Willingham, D. T. (2008). Critical thinking: Why is it so hard to teach? Arts Education Policy Review, 109(4), 21-32.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yin, R. (1984). Case study research: design and methods. Sage Publications.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Gökhan Güneş
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Eğitim Dil ve Edebiyat Dergisi'nde yayımlanan makaleler, yazarın tercihi doğrultusunda Creative Commons lisanslarından CC BY veya CC BY-NC kapsamında yayımlanır. Bu lisanslar, eserlerin paylaşılmasını ve yeniden kullanılmasını kolaylaştırırken, yazarların telif hakkını ellerinde tutmalarını sağlar. CC BY lisansı, eserin ticari ya da ticari olmayan her türlü kullanımına izin verirken; CC BY-NC lisansı yalnızca ticari olmayan kullanımlara izin verir ve ticari kullanımlar için yazar izni gerektirir. Her iki lisans türünde de eser sahibine atıf yapılması zorunludur.
CC BY 4.0 Lisansı altında bunları yapmakta özgürsünüz:
CC BY NC 4.0 Lisansı altında bunları yapmakta özgürsünüz:
Yazarların kendi makalelerinin telif hakkını elinde tutmalarına izin verilmeyen durumlarda, yazarlar makalelerini göndermeden önce dergi sekreteryası ile iletişime geçmeli, böylece standart dışı telif hakkı taleplerinin karşılanıp karşılanamayacağı konusunda tavsiyede bulunabiliriz. Ayrıca yazarlara, uyumluluğu sağlamak için fon sağlayıcılarının gereksinimlerini kontrol etmeleri önerilir.
